Ders 17: Almanca'da İsmin Halleri

[MuhaяяeM]

İSMİN HALLERİ (DEKLİNATİON DER SUBSTANTİVE)

Almanca'da ismin halleri Türkçe'den biraz farklıdır ve yalın hali, -i hali, -e hali, -in hali olmak
üzere ismin dört hali mevcuttur.
Türçe'de bir ismi -i haline sokmak için kelimenin sonuna ı-i-u-ü harflerinden uygun olanı eklenir.
(eğer gerekiyorsa kaynaştırma harfi de eklenir)Örneğin, ev-evi, okul-okulu, bahçe-bahçeyi gibi.
Ya da -e hali ev-eve, okul-okula, bahçe-bahçeye gibi yapılır.
Almanca'da ise bu haller genellikle kelimenin artikelini değiştirerek oluşturulur.Bazı kelimelerin de
sonlarına bazı haflerin eklendiği durumlar da mevcuttur.
Almanca'da ismin dört hali şu şekilde ifade edilir.
Yalın Hali : Nominativ
-e Hali : Dativ
-i Hali : Akkusativ
-in Hali : Genitiv

Yalın hal, ismin bir değişikliğe uğramamış, saf halidir.
Örneğin kalem, kitap, bilgisayar kelimeleri ismin yalın halindedirler.Bunun yanı sıra isimler
çoğul olarak da yalın halde bulunabilirler.Örneğin kitaplar, kalemler kelimeleri de hem çoğuldur
hem de yalın haldedir.
Bu bölüme kadar incelediğimiz tüm kelimeler de yalın haldedirler.Sözlüklerde ve diğer kaynaklarda
isimler daima yalın halde verilirler.
Almanca'da yalın hale ilişkin incelenecek çok fazla bir şey yoktur.Zaten sözcüklerin saf halleri
yalın haldedirler.Aşağıdaki örnekler gibi.

Halı : der Teppich
Göz : das Auge
Masa : der Tisch
Lamba : die Lampe
Otobüsler : Busse
Anneler : die Mütter
Babalar : die Väter
Örnekleri ismin yalın halindedirler. Önümüzdeki bölümde ismin -i halini inceleyeceğiz.

''Hatta deniz dibindeki balıklar dahi günahkar ve zalimlerden şekva ediyorlar ki ; onların yüzünden yağmur kesilir, hatta bizim de nafakamız azalır'' derler.Evet bu zamanlarda öyle günahlar, zülümler oluyor ki; rahmet istemeye yüzümüz kalmıyor; masum hayvanlar da azab çekerler. (Em.Lah.)

[yazyagmuru001]

ARTİKELİ DER OLAN İSİMLER

- Gün isimleri, ay ve mevsim isimleri der artikeliyle kullanılır.
- Yön ve rüzgar isimleri der artikeliyle kullanılır.
- Cinsiyeti erkek olan tüm canlıların isimleri (koç,boğa,horoz vs.) der artikeliyle kullanılır.
- Tüm para birimleri der artikeliyle kullanılır.(die Mark:mark, das Pfund:sterlin,die Krone:kron hariç)
- Otomobil markaları der artikeliyle kullanılır.
- -ig - ing - ich - ast - and - ant - ent - en - eur - ier - iker - s - ist - ismus - or - är harfleriyle biten kelimeler der artikeliyle kullanılırlar.

ARTİKELİ DİE OLAN İSİMLER

- Bütün dişi canlılar (das Weib:kadın ve das Mädchen:kız çocuğu hariç)
- Hangi cinsten olursa olsun bütün isimlerin çoğul hali
- Sayılar
- Meyve, ağaç ve çiçek isimleri (der Apfel:elma hariç)
- Son harfi -e olup da genelde iki heceli olan isimler
- Bir geminin ismi ne olursa olsun artikeli die'dir.
- Son harfleri; in, ion, ei, tät, heit, ung, schaft, keit, ere, elle, itis, ive, ose, a, ade, age, ette, ine, ie, sis, ik, ur, enz, ille, üre, anz olan isimler
artikeli die olan isimlerdir.
--------------------------------------------------------------------
ARTİKELİ DAS OLAN İSİMLER

- Hem dişi, hem de erkek canlılar için ortak kullanılan isimler ve her canlının yavrusu
- Fiil veya sıfattan türetilme isimler
- Kimyasal elementler
- Sinema, cafe, otel gibi yerlerin isimleri
- Son harfleri; ing, ma, icht, chen, tum, ett, tel, lein, ment, in olan isimlerin artikeli das'dır.

Halı : der Teppich
Göz : das Auge
Masa : der Tisch
Lamba : die Lampe
Otobüsler : Busse
Anneler : die Mütter
Babalar : die Väter
 
buradaki ornekte hali kelimesinin son arflerinden (ich) der artikelinin kullanilacagini anliyorum yanliz masa icin (der ve lamba icin neden die )    artikelinin kullanildigini anlayamadim bu konuda beni biraz aydinlatirsaniz sevinirim tsk ederim simdiden

[MuhaяяeM]

Özür dileriz fakat sorunuzdan pek birşey çıkaramadık doğrusu.
İch eki ile Tisch ve Lampe arasında  bir bağlantı kuramadık.Ayrıca yukarıdaki kural ve maddeler sadece sizlere biraz daha kolaylık oluşturacağı için verildi. Almanca'da artikellerin çok belirli bir mantığı yok ve "neden öyle değil de böyle oluyor" gibi bir soru sormamız yanlış olacaktır.
Bize düşen sadece kelimeleri artikeli her ne ise o şekilde ezberlemektir.
Sorunuzu biraz daha açarsanız eğer yanlış anladıysak daha doğru bir cevap verebiliriz.
Başarılar...

[yazyagmuru001]

der artikelinin tanimindan teppich kelimesinin artikelinin der oldugunu sonundaki ich harflerinden anliyoruz bu sadece bir ornek benim sorum ise masa(tisch)der
ve lamba(lampe)icin die artikeli kullaniyoruz bu yapilan artikel tanimlarinada uymuyor bu isimler eminim sorumu bu sekilde daha anlasilir bicimde sordum ayrica benimle ilgilenip sorularimi yanitladiniz icin simdiden tsk

[MuhaяяeM]

Bu kelimeler ne bakımdan uymuyor sizce?
İkinci bir konu olarak şunu önemle belirtmek isterim ki, Almanca'da kesin olarak "bu her zaman böyledir" , "şu her zaman şöyledir" şeklinde tanımlamalar yapmak kesinlikle doğru değildir.Biliyorunuz ki, Almanca, kural istisnalarının oldukça fazla olduğu bir dildir.Yukarıdaki genellemeler ise ,sadece sonradan Almanca öğrenenler için (anadili Almanca olmayanlar için) kolaylık olabilmesi için yapılmıştır.
Örneğin tüm ağaç isimlerinin artikeli die dediysek, bu kural hemen hemen tüm ağaç isimleri için geçerli olsa da örneğin elma ağacı için geçerli değildir.
Ben sorunuzun aslını halen anlamış değilim ama verdiğim bilgiler umarım yardımcı olmuştur size.
Başarılar..

[yazyagmuru001]

tsk ederim ama biraz calisinca olunuyor kusura bakmayin sorumu geri aliyorum tam anlamamistim artikeli o zaman ama suan biliyorum o nedenle bu soruyu komik buluyorum artik silmek istedim ama bizden sonraki arkadaslar yararlansinlar diye silmedim

[MuhaяяeM]

OK 

[ScreaM18]

arkadaslar aslinda almanca benim anladigim kadariyla skorpion arkadasimin dedigin gibi..bazi konularda ufak püf noktalar var ..bunalri ögrenerek bulabilriiz artikellerini.ama abzi noktalar oluyoki diyosun bunun artikeli -der  olmasi gerekirken  neden -die oldu diye..
onun icin yapilmasi gereken en önemli nokta BI KELIMEYI OGRENIRKEN MUTLAKA ARTIKELINIDE OGRENMEK GEREKIR diye dusunuyorum..

[mucizemsin]

DEKLINATIONEN:
NOMINATIV= ADLIK = WER ? WAS ? KIM ? NE?
GENITIV = SAHIBLIK = WESSEN ? KIIMIN ? NEYIN ?
DATIV = ISTIKAMET,TARAF = WEM ?KIME ? NEYE ?
AKKUSATIV =TESIR , ETKILEMEK =WEN ? WAS ? KIMI ? NEYI ?
::::::::::::::UMARIM ANLASILIR OLMUSTUR:::::::::::::::::::::::::

[tan_umut_91]

pardon ama ben anlayamadım senin yazdıklarını mucizemsin arkadaşım

[AtLantis]

Arkadaşlar İİ tamam ama zaten almanca cümleyi türkçeye cevirdiniz Tisch mesela masa sözlükten buldunuz zaten bu Der Tisch olması lazım arkadaslar basta yazmıstı eril cins dişi cins artikel konusu cok basit yeterki pratik ve tekrar benim yasım 14 arkadaslarım test cozuyor ben almanca öğreniyorum

[blueandsky5]

ismin hallerinde çekimlerin kurallı, kuralsız ve karışık oldugunu ogrendım fakat aklıma bır soru takıldı diyelim ki, der Fuss kelimesi ismin hallerinde çekimlendiğinde ;
der Fuss
des Fusses
dem fuss (e)
den Fuss
elde ediyorum. Anlamadığım nokta şudur ki çekimlemenin bu üç hali kurallı, kuralsız ve karışık için cumlenin sonu e ile biterse karışık, r ile biterse kurallı mı çekimlenecek deniliyor yoksa nedir? (e, r harfi örnek için söylenmiştir.) Kelimeleri çekimlerken kurallı yada diğer hallerde ki gibi çekimleneceğini nerden anlayacağız veya isimler tanım harflerine gore çekimlenirken bir de biten son harflerine gore kurallı yada diğer çekim halleri gibi çekilir diye bir tanım mı var ... Aklım çok karıştı yardımlarınız için şimdiden teşekkurler ..

[Bilge]

ismin hallerinde çekimlerin kurallı, kuralsız ve karıs¸ık oldugunu ogrendım fakat aklıma bır soru takıldı diyelim ki, der Fuss kelimesi ismin hallerinde çekimlendig?inde ;
der Fuss
des Fusses
dem fuss (e)
den Fuss

"der" ile kullanilan isimlerde yaygin olan çekim söyle:
der Fuss
des Fusses
dem Fuss
den Fuss

Yukarida parantez içine konan (e) mümkün, ama eskimis sayilir.

[blueandsky5]

yanitin icin tesekkur ederim bilge.

Fakat anlamadiğim nokta hangi kelimeyi hangi şekle gore çekimlemem oldugu. Açikcasi bi kelimenin bu kuralli, bu kuralsiz ya da bu karisik çekimlenir gibi bir kaidesi varmidir. Bu üç çekim halini neye göre belirliyoruz.. :s Tekrar tesekkurler..

[Bilge]

yanitin icin tesekkur ederim bilge.

Fakat anlamadig?im nokta hangi kelimeyi hangi s¸ekle gore çekimlemem oldugu. Açikcasi bi kelimenin bu kuralli, bu kuralsiz ya da bu karisik çekimlenir gibi bir kaidesi varmidir. Bu üç çekim halini neye göre belirliyoruz.. :s Tekrar tesekkurler..

Singular
der Mann
des Mannes
dem Mann
den Mann

die Frau
der Frau
der Frau
die Frau

das Kind
des Kindes
dem Kind
das Kind

Plural
die Männer
der Männer
den Männern
die Männer

die Frauen
der Frauen
den Frauen
die Frauen

die Kinder
der Kinder
den Kindern
die Kinder

Sormak istediklerin bunlar miydi?

[blueandsky5]

bak elimde ki kitapta söyle örnek var aslinda tüm karmaşıklıgım da bundan kaynaklandı ... bi kaç tanesini yazayım en ıyısı..

(Yazmıs oldugun orneklerı bılıorum onları anladım ..)

Erkek Cinsi Tekil İçin Kuralsız Olanlar Çekim


der Tag
des Tages
dem Tag
den Tag

Erkek Cinsi İçin Tekil Kurallı Olan Çekim
der Bote
des Boten
dem Boten
den Boten

Erkek Cinsi İçin Tekil Karışık Olan Çekim
der Staat
des Staates
dem Staat
den Staat

Dişi Cinsi İçin Tekil Olan Kuralsız Çekim
die Hand
der Hand
der Hand
die Hand

Dişi Cinsi İçin Kurallı Olan Çekim

die Schule
der Schule
der Schule
die Schule

Dişi Cinsi Tekil İçin Karışık Çekim bulunmamaktaymış..


Nötr Cinsi İçin Tekil Kuralsız Çekim

das Pferd
des Pferdes
dem Pferd
das Pferd

Nötr Cinsi Tekil için Kurallı Çekim bulunmamaktaymış.

Nötr Cinsi Tekil Karışık Çekim
das Auge
des Auges
dem Auge
das Auge

*** tabi bunların çoğul halleri içinde aynı tablo dan verilmiş .. Demek istediğim ya da anlatamadığım bu tabloyu neye göre belirliyoruz .. Örneğin bir cümle kurarken kurallı, kuralsız ya da karışık çekim olmasını kelime mi belirler yoksa kelime grup ayrımı yapılmısmıdır şu kelimeler şuna gore bu kelimeler buna göre çekimlenir diye..

Tekrar teşekkürler Bilge (başını agrıttım sanırım ...  )

[Bilge]

Erkek Cinsi Tekil I?çin Kuralsız Olanlar Çekim


der Tag
des Tages
dem Tag
den Tag

Erkek Cinsi I?çin Tekil Kurallı Olan Çekim
der Bote
des Boten
dem Boten
den Boten

Erkek Cinsi I?çin Tekil Karıs¸ık Olan Çekim
der Staat
des Staates
dem Staat
den Staat

Dis¸i Cinsi I?çin Tekil Olan Kuralsız Çekim
die Hand
der Hand
der Hand
die Hand

Dis¸i Cinsi I?çin Kurallı Olan Çekim

die Schule
der Schule
der Schule
die Schule

Dis¸i Cinsi Tekil I?çin Karıs¸ık Çekim bulunmamaktaymıs¸..


Nötr Cinsi I?çin Tekil Kuralsız Çekim

das Pferd
des Pferdes
dem Pferd
das Pferd

Nötr Cinsi Tekil için Kurallı Çekim bulunmamaktaymıs¸.

Nötr Cinsi Tekil Karıs¸ık Çekim
das Auge
des Auges
dem Auge
das Auge

*** tabi bunların çog?ul halleri içinde aynı tablo dan verilmis¸ .. Demek istedig?im ya da anlatamadıg?ım bu tabloyu neye göre belirliyoruz .. Örneg?in bir cümle kurarken kurallı, kuralsız ya da karıs¸ık çekim olmasını kelime mi belirler yoksa kelime grup ayrımı yapılmısmıdır s¸u kelimeler s¸una gore bu kelimeler buna göre çekimlenir diye..

Yok, basimi agritmadim. Sorunun nereden kaynaklandigini görüyorum.

Müsaade edersen, Türkçeyle küçük bir kiyaslama yapayim. Türkler iki ya da üç ünsüzü bir arada telaffuz edemiyorlar. Mesela çorap anlamindaki Strumpf kelimesini burada yetismeyen Türkler "Schuturumf" olarak söylerler.

Türkçeye gelirsek, özellikle Arapçadan alinan sayisiz tek heceli kelimelere yardimci bir ünlü girmistir:

Arapça ism Türkçede isim gibi.

Ama "ismim" derken bu yardimci sese gerek yok artik.

Almancaya gelirsek, kelime sonunda bulunan bazi ünsüzlerden sonra (özellikle t ya da d) ikinci bir ünsüzün gelmesi telaffuzu zorlastiriyor, araya bir yardimci ses giriyor, bu da genellikle "e" oluyor. (Istisnalari var mi, su anda bilemiyorum.)

Yani
Pferds demek biraz zor oluyor (hiç de olmuyor diyemem), çünkü kullanabilenler var, ama kural simdilik böyle devam ediyor.

Fiillerde de bu görülüyor.

ich lern-e
ich lern-te

ich arbeit-e
ich arbeit-ete (burada iki t, yani arbeitte olsa, çikaramayiz, Präteritum oldugunu anlamayiz)

Calistigin kitaplarda kuralli kuralsiz yerine böyle bir telaffuz zorluguna deginilmiyor mu?