ABD'den İran'a Nükleer Şart: Zenginleştirilmiş Uranyumda Azaltım Talebi

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Reuters haber ajansına yaptığı açıklamalarda, iki ülke arasındaki savaşın sona erdirilmesi amacıyla iran yönetiminin uranyum zenginleştirme kapasitesinde "anlamlı" bir indirime gitmesi gerektiğini ifade etti. Yapılan bu talep, Washington yönetiminin daha önce Tahran'ın zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurması yönündeki ısrarlı tutumunun bir ölçüde yumuşadığı şeklinde yorumlanırken, uzmanlar konunun diplomatik boyutunu değerlendirmeye devam ediyor.

Söz konusu açıklamalar, diğer üst düzey ABD'li yetkililerin sert söylemlerinin ardından geldi. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ülkenin nükleer silaha sahip olamayacağını yinelerken, Başkan Donald Trump ise çatışmanın "güzel ya da güzel olmayan yolla" biteceği konusunda uyarıda bulundu. Tahran'daki yetkililer ise ABD-İsrail savaşının sekizinci ayına girdiği bu süreçte, Washington yönetiminin müzakerelerde ne derece samimi olduğunu sorguluyor. Lancaster Üniversitesi'nden uluslararası ilişkiler profesörü Simon Mabon, Al Jazeera'ya yaptığı değerlendirmede, Tahran'ın nükleer silah arayışında olma ihtimalinin uzak kaldığını belirtti. Mabon'a göre müzakerecilerin asıl odak noktası yaptırımlar, dondurulan mal varlıkları, ABD deniz ablukası ve bölgesel çatışmalar gibi temel sorunlar olmaya devam ediyor.

Nükleer Altyapının Durumu ve Geçmişteki Operasyonlar

Trump yönetimi, devam eden yavaş ilerleyen müzakereler sürecinde ülkenin nükleer programından vazgeçmesini sağlamaya çalışıyor. Bu bağlamda, nükleer altyapının merkezinde yer alan zenginleştirme programının mevcut durumu dikkat çeken başlıklar arasında bulunuyor. İsrail, geçen yılın 13 Haziran tarihinde nükleer tesislere yönelik hava saldırıları düzenlemiş, hemen ardından ABD de bu operasyonlara dahil olmuştu. On iki gün süren bu kampanya sonucunda, o dönem faaliyet gösteren üç uranyum zenginleştirme tesisi imha edilmiş veya ağır hasar görmüştü.

Saldırıların arkasındaki gerekçe, yönetimin nükleer silaha sahip olmaya fazla yaklaşması olarak gösterilmişti. Ancak Birleşmiş Milletler nükleer denetim kuruluşu olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), koordine edilmiş bir silah programına dair ellerinde güvenilir bir bulgu bulunmadığını açıklamıştı. Buna rağmen Tahran, silah derecesi olan yaklaşık yüzde 90 seviyesine çok yakın bir oran olan yüzde 60 saflığa kadar uranyum zenginleştirmesi yapmaktaydı.

UAEA Tahminleri ve Vance'in Değerlendirmeleri

Tüm beyan edilmiş tesislere ve zenginleştirme tesislerine bomba kampanyası başlamadan önce erişim sağlayan UAEA, ilk bombaların düştüğü sırada yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum miktarının 440,9 kilogram olduğunu tahmin ediyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, nükleer silah geliştirilmediğine dair taahhüdün kanıtlanması gerektiğini belirterek zenginleştirme programının değiştirilmesini talep etti. Vance, "Eğer nükleer silah istemiyorsanız, o zaman neden yüzde 60 zenginleştirilmiş yakıta ihtiyacınız var?" sorusunu yönelterek Washington'un bu konudaki kırmızı çizgisini vurguladı.