AİHM'den Can Atalay Kararı: Derhal Serbest Bırakılmalı ve Vekilliği İade Edilmeli
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Şerafettin Can Atalay'ın başvurusunu karara bağlayarak özgürlük ve serbest seçim haklarının ihlal edildiğine hükmetti.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) İkinci Dairesi, Gezi Parkı davası kapsamında 18 yıl hapis cezasına çarptırılan ve 14 Mayıs 2023 seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi’nden (TİP) Hatay Milletvekili seçilmesine rağmen tahliye edilmeyen avukat Şerafettin Can Atalay’ın başvurusunu sonuçlandırdı. Strazburg merkezli mahkeme tarafından açıklanan kararda, Atalay’ın özgürlük ve güvenlik hakkının, serbest seçim hakkının ve haklara getirilen kısıtlamaların öngörülen amaçlar dışında kullanılması yasağının ihlal edildiği hükme bağlandı.
Yüksek Mahkeme tarafından yayımlanan metinde, Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin Anayasa Mahkemesi’nin bağlayıcı nitelikteki ihlal kararlarını uygulamayı reddetmesinin hukuki belirlilik ve hukukun üstünlüğü ilkeleriyle bağdaşmadığı açıkça vurgulandı. Milletvekili dokunulmazlığından yararlandırılmayarak tutukluluğun sürdürülmesinin susturma ve çoğulculuğu bastırma gibi gizli bir siyasi amaç taşıdığı belirtilerek Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 18’inci maddesinin ihlal edildiği sonucuna varıldı. Kararda ayrıca, Atalay’ın özgürlüğünü koruyacak yargısal güvenceden mahrum bırakıldığına da oybirliğiyle karar verildiği aktarıldı.
Türkiye İçin Belirlenen Tedbirler ve Sürecin Arka Planı
Sözleşme’nin 46’ncı maddesi uyarınca bağlayıcı tedbirler belirleyen AİHM, Türkiye’nin Atalay’ın tutukluluğuna son vermek, derhal serbest bırakılmasını sağlamak ve milletvekilliği görevini yerine getirmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeki (TBMM) yerini almasına imkân tanımak için gerekli tüm adımları atması gerektiğini kararlaştırdı. 25 Nisan 2022 tarihinden bu yana cezaevinde bulunan TİP milletvekili hakkında Anayasa Mahkemesi iki defa hak ihlali kararı vermiş, ancak İstanbul 13’üncü Ağır Ceza Mahkemesi ve Yargıtay bu kararları tanımamıştı.
Söz konusu yargı süreçlerinin ardından Atalay’ın milletvekilliği 30 Ocak 2024 tarihinde düşürülmüştü. Ancak Anayasa Mahkemesi, 1 Ağustos 2024 tarihli gerekçeli kararında bu düşürme kararını 'yok hükmünde' bulmuştu. Konunun AİHM’e taşınmasının ardından gelen bu son karar, uluslararası yargı organının da iç hukuktaki tartışmalı süreçlerde hak ihlali tespit ettiğini tescillemiş oldu. TİP Genel Başkanı Erkan Baş da sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda, kararın oyçokluğuyla ve oybirliğiyle alınan maddelerini kamuoyuyla paylaşarak sürecin takipçisi olacaklarını belirtti.
AİHM Kararının Yasal ve Siyasi Yansımaları
- Özgürlük ve Güvenlik Hakkı: Mahkeme, Atalay’ın tutukluluk halinin hukuki olmadığını ve kişi özgürlüğünün kısıtlandığını tescilledi.
- Serbest Seçim Hakkı: Hatay halkının iradesini mecliste temsil etme hakkının engellendiği vurgulandı.
- Uluslararası Denetim: Türkiye’nin Sözleşme’nin 5 ve 18’inci maddelerini ihlal ettiği resmi olarak kayıt altına alındı.
AİHM'in bu son kararı sonrasında yerel mahkemelerin ve ilgili yargı kurumlarının nasıl bir adım atacağı, siyaset ve hukuk çevrelerinde yakından takip ediliyor. Yüksek mahkemenin hükümleri doğrultusunda tahliye ve meclise dönüş yolunun açılıp açılmayacağı önümüzdeki günlerin en önemli gündem maddesini oluşturuyor.
