James Webb Uzay Teleskobu En Uzak Radyo Patlamasının Kaynağını Buldu

James Webb Uzay Teleskobu, 2024 yılında MeerKAT radyo teleskop dizisi tarafından keşfedilen ve şimdiye kadar gözlemlenen en uzak hızlı radyo patlamasının (FRB) hangi galaksiden geldiğini belirlemeye yardımcı oldu. Gökbilimciler, son yıllarda astronomi dünyasını meşgul eden bu kozmik gizemi aydınlatmak için teleskobun yakın kızılötesi gözlemlerinden yararlandı.

Kozmik Gizemde Mesafe Rekoru Kırıldı

Yeni bir araştırma, astronomların yaklaşık 20 yıldır çözmeye çalıştığı kozmik bulmacalardan birine ilişkin önemli bulgular ortaya koydu. Bilim insanları, FRB 20240304B adı verilen bir hızlı radyo patlamasının 10,6 milyar yıl önce uzak bir galakside meydana geldiğini belirledi. Yalnızca birkaç milisaniye süren ancak son derece güçlü radyo dalgaları yayan bu kozmik olaylar, evrenin erken dönemlerine ışık tutuyor. İlk kez yaklaşık iki on yıl önce keşfedilen sinyallerin nasıl ortaya çıktığı hâlâ tam olarak bilinmese de bazılarının güçlü manyetik alanlara sahip nötron yıldızlarından kaynaklandığı düşünülüyor. Yeni keşif, kaynağı kesin olarak belirlenebilen hızlı radyo patlamaları arasında mesafe rekorunu kırdı.

Araştırmacılar, söz konusu sinyali Güney Afrika'daki MeerKAT radyo teleskobuyla, uzaydaki kısa süreli radyo olaylarını gerçek zamanlı tespit etmek için geliştirilen MeerTRAP sistemi sayesinde yakaladı. Sinyalin farklı frekanslarının Dünya'ya küçük zaman farklarıyla ulaşması uzmanların dikkatini çekti. Bu durum, radyo dalgalarının uzayda elektrik yüklü parçacıkların bulunduğu bölgelerden geçerken farklı ölçülerde gecikmesinden kaynaklanıyor. Bilim insanları, dispersiyon adı verilen bu etkiyi ölçerek sinyalin ne kadar madde içinden geçtiğini ve ne kadar uzak bir kaynaktan gelmiş olabileceğini hassas bir şekilde hesaplayabildi.

Beklenenden Bin Kat Küçük Bir Galaksi

Gelecek veriler, patlamanın konumuyla örtüşen uzak bir galaksinin varlığını netleştirdi. Uzak galaksilerden gelen ışığın dalga boyundaki değişimler, gökbilimcilerin bu yapıların uzaklığını ve evrenin hangi döneminde var olduklarını belirlemesine olanak tanıyor. Yapılan ölçümler, söz konusu hızlı radyo patlamanın evrenin görece erken dönemlerinde, Büyük Patlama'dan yaklaşık 3 milyar yıl sonra meydana geldiğine işaret ediyor.

Patlamanın kaynağı olarak belirlenen galaksinin boyutu, araştırmanın en dikkat çeken sonuçları arasında yer aldı. Daha önce incelenen birçok hızlı radyo patlaması, büyük ve yoğun yıldız oluşumunun sürdüğü galaksilerle ilişkilendirilmişti. Ancak bu yeni gözlemde, kaynağın beklenenden yaklaşık bin kat daha küçük bir galakside bulunması, bu olayların yalnızca belirli büyüklükteki galaksilerde meydana geldiği yönündeki yaygın düşünceyi sorgulatır hale getirdi. Bununla birlikte, tek bir galaksinin özelliklerinden hareketle tüm hızlı radyo patlamalarının aynı ortamda oluştuğunu söylemek mümkün değil. Farklı uzaklıklardaki kaynakların karşılaştırılması, galaksi yapısı ile patlamaların fiziği arasındaki ilişkileri çözmek için araştırmacılar tarafından sürdürülüyor.

Öte yandan uzay araştırmalarında evrenin derinliklerinden gelen sinyaller üzerine yapılan çalışmalar sadece patlamalarla sınırlı kalmıyor. İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Astrofizik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Hüseyin Esenoğlu, son günlerde basına yansıyan ve Dünya'dan yaklaşık 63 ışık yılı uzaklıktaki Beta Pictoris b ötegezegeninden tespit edilen sinyallerin dünya dışı yaşamın göstergesi olmadığını belirtti. Esenoğlu, söz konusu sinyallerin gezegenin manyetik alanı ve aurora oluşumuyla bağlantılı doğal bir süreçten kaynaklandığını ifade etti.