Almanya'da Boşanma Davası Nasıl Açılır? Scheidung, Sorgerecht ve Unterhalt Rehberi

Almanya'da boşanma davası, çiftlerin en az bir yıl ayrı yaşadıklarını kanıtlamalarının ardından bir avukat aracılığıyla yetkili Aile Mahkemesi'ne (Familiengericht) dilekçe verilmesiyle açılır. Türkiye'deki uygulamadan farklı olarak Almanya'da avukatsız boşanma davası açmak mümkün değildir; en az bir tarafın avukat tutması yasal bir zorunluluktur. Süreç; Trennungsjahr (ayrılık yılı) adı verilen bekleme süresiyle başlar, ardından mahkeme Versorgungsausgleich (emeklilik haklarının paylaşımı) işlemini yürütür ve son olarak kısa bir duruşmayla boşanma kararı açıklanır. Bu rehberde Almanya'da yaşayan Türkler için boşanma davasının açılışından velayet (Sorgerecht) ve nafaka (Unterhalt) konularına, maliyetlerden yabancı uyrukluların karşılaştığı özel durumlara kadar sürecin tamamını adım adım, somut rakam ve belgelerle anlatıyoruz.

Almanya'da her yıl 130 binin üzerinde evlilik boşanmayla sonuçlanıyor ve bunların önemli bir kısmında en az bir taraf yabancı kökenli. Almanya'da yaşayan Türk vatandaşları için süreç, hem Alman aile hukukunun (Familienrecht) hem de olası bir Türkiye tanıma-tenfiz sürecinin birlikte yönetilmesini gerektirdiğinden ekstra dikkat ister. Aşağıdaki bölümlerde bu sürecin her aşamasını pratik örneklerle ele alıyoruz.

Boşanmanın Ön Şartı: Trennungsjahr (Ayrılık Yılı)

Alman Medeni Kanunu'nun (BGB) 1565. ve 1566. maddelerine göre bir evliliğin boşanabilmesi için mahkemenin evliliğin "çökmüş" (gescheitert) olduğuna kanaat getirmesi gerekir. Bunun tek istisnası dışında Alman hukuku, bu çöküşün kanıtı olarak eşlerin en az bir yıl ayrı yaşamış olmasını ("Trennungsjahr") şart koşar. Bu bir yıllık süre boşanma dilekçesinin mahkemeye sunulabilmesi için ön koşuldur; süre dolmadan açılan bir dilekçe mahkeme tarafından reddedilir veya askıya alınır.

Aynı Evde Ayrı Yaşamak Mümkün mü?

Almanya'daki kira piyasasının pahalılığı ve özellikle büyük şehirlerde ikinci bir ev bulmanın zorluğu nedeniyle birçok çift, Trennungsjahr süresini aynı evde geçirir. Bu durum hukuken kabul edilir, ancak mahkemeye "gerçek bir ayrılık" yaşandığını ispatlamak gerekir: ayrı yatak odaları, ayrı ev bütçesi ve ayrı çamaşır/yemek düzeni gibi somut deliller istenebilir. Tartışmalı (streitig) davalarda karşı taraf bu ayrılığı reddederse, tanık beyanı veya yazılı beyanla desteklemek gerekebilir.

Üç Yıllık Kural: Karşı Taraf Onaylamazsa Ne Olur?

Eğer taraflardan biri boşanmayı istemiyorsa ve bir yıllık ayrılığa rağmen anlaşmalı boşanmaya (einvernehmliche Scheidung) yanaşmıyorsa, diğer eş yine de dava açabilir; ancak mahkeme evliliğin fiilen çöktüğüne ikna olmalıdır. Üç yıllık fiili ayrılık geçtiğinde ise BGB § 1566 Abs. 2 gereği evliliğin çöktüğü kanunen kabul edilir (unwiderlegliche Vermutung) ve karşı tarafın rızası aranmaksızın boşanma kararı verilir. Bir yıldan az sürede boşanma yalnızca istisnai "Härtefall" (ağır mağduriyet) durumlarında, örneğin şiddet veya ağır ihmal gibi hallerde mümkündür.

Hangi Aile Mahkemesi (Familiengericht) Yetkilidir?

Almanya'da boşanma davaları, genel mahkemeler değil özel olarak Familiengericht (Aile Mahkemesi) sıfatıyla görev yapan Amtsgericht (Sulh Hukuk Mahkemesi benzeri yerel mahkeme) birimlerinde görülür. Yetkili mahkeme taraflarca seçilemez; § 122 FamFG (Aile ve Çekişmesiz Yargı İşleri Kanunu) hükümlerine göre şu sıra izlenir:

• Ortak reşit olmayan çocuk varsa, çocukların yaşadığı yerdeki eşin ikametgahının bulunduğu mahkeme yetkilidir.
• Ortak çocuk yoksa, eşlerin en son birlikte yaşadıkları yerdeki mahkeme yetkilidir (taraflardan biri hâlâ o bölgede ikamet ediyorsa).
• Bu şart da yoksa, davalı tarafın ikametgahının bulunduğu mahkeme devreye girer.
• Davalı Almanya dışında yaşıyorsa, davacının ikametgahı esas alınır.
• Her iki taraf da Almanya dışında yaşıyorsa, dava Berlin'deki Amtsgericht Schöneberg'de açılır.

Anmeldung (ikamet kaydı, Einwohnermeldeamt'a resmi adres bildirimi) tek başına yetkiyi belirlemez; mahkeme asıl olarak kişinin fiilen yaşadığı "hayat merkezini" (Lebensmittelpunkt) dikkate alır. Bu nedenle geçici olarak farklı bir şehirde kalan ama nüfus kaydı başka yerde olan kişilerin, avukatlarıyla birlikte doğru mahkemeyi tespit etmesi önemlidir; yanlış mahkemeye açılan dava zaman kaybına ve ek masrafa yol açabilir.

Boşanma Davası İçin Gerekli Belgeler

Avukatın dilekçeyi hazırlayabilmesi ve mahkemenin Versorgungsausgleich işlemini başlatabilmesi için aşağıdaki belgeler standart olarak istenir. Türk vatandaşları için yabancı belgelerin apostil ve yeminli tercüme ile ibraz edilmesi ayrıca gerekir:

• Evlilik cüzdanı veya Heiratsurkunde (evlilik belgesinin onaylı sureti / uluslararası aile cüzdanı)
• Nüfus kayıt örneği (Almanya'da evlenildiyse Familienbuch, Türkiye'de evlenildiyse apostilli ve tercümeli evlilik belgesi)
• Ortak reşit olmayan çocukların doğum belgeleri
• Her iki tarafın kimlik/pasaport fotokopisi
• Son beş yılın ikamet geçmişini gösteren Anmeldebescheinigung (adres kayıt belgeleri)
• Versorgungsausgleich için her iki eşin doldurması gereken emeklilik bilgi formları (rentenversicherungsträger'den gelen Vordruck)
• Varsa mal rejimi sözleşmesi (Ehevertrag) veya evlilik öncesi/sonrası yapılmış noter sözleşmeleri
• Düşük gelirli taraflar için Verfahrenskostenhilfe (dava masraf yardımı) başvurusu amacıyla gelir-gider belgeleri

Yurt dışında düzenlenmiş belgelerin çoğu için Almanya'da apostil şerhi ve yeminli tercüman onayı istenir; bu belgelerin toplanması genellikle sürecin en çok zaman alan kısmıdır, bu yüzden Trennungsjahr süresi dolmadan belgeleri hazırlamaya başlamak akıllıca bir stratejidir.

Boşanma Davası Adım Adım Nasıl İşler?

1. Adım: Avukat Tutmak

Almanya'da boşanma davasını mahkemeye sunabilecek tek kişi bir avukattır (Anwaltszwang); vatandaş kendi başına dilekçe veremez. Anlaşmalı boşanmalarda genellikle tek avukat yeterlidir ve masrafları paylaşmak isteyen çiftler bu yolu tercih eder; ancak avukat yalnızca dilekçeyi veren tarafı temsil edebilir, karşı tarafa hukuki tavsiye veremez. Tartışmalı davalarda her iki tarafın da kendi avukatını tutması gerekir.

2. Adım: Scheidungsantrag'ın Mahkemeye Sunulması

Trennungsjahr'ın bitimine yakın, avukat resmi boşanma dilekçesini (Scheidungsantrag) mahkemeye sunar. Dilekçede evlilik tarihi, ayrılık tarihi, çocuklarla ilgili düzenleme talepleri ve varsa nafaka/mal paylaşımı talepleri yer alır. Mahkeme, dilekçeyi karşı tarafa tebliğ eder ve mahkeme masrafı avansının yatırılmasını ister; masraf avansı ödenmeden dosya işleme alınmaz.

3. Adım: Versorgungsausgleich (Emeklilik Hakları Dengelemesi)

Almanya'da boşanma davalarının en kendine özgü aşaması budur ve genellikle en fazla zaman kaybettiren adımdır. Mahkeme, evlilik süresince her iki eşin de kazandığı emeklilik puanlarını (Rentenpunkte) otomatik olarak eşitler; bu yalnızca devlet emekliliğini değil, özel emeklilik sigortalarını, Riester ve Rürup planlarını, işveren emeklilik fonlarını ve memur emekliliklerini de kapsar. Süreç, Deutsche Rentenversicherung ve diğer sigorta kurumlarından resmi bilgi taleplerinin gelmesini beklemeyi gerektirdiğinden 3-6 ay sürebilir. Üç yıldan kısa süren evliliklerde Versorgungsausgleich yalnızca taraflardan biri açıkça talep ederse uygulanır.

4. Adım: Duruşma ve Kararın Açıklanması

Versorgungsausgleich tamamlandıktan sonra mahkeme kısa bir duruşma günü belirler. Anlaşmalı davalarda bu duruşma genellikle 10-15 dakika sürer; hâkim tarafların kişisel bilgilerini teyit eder, Trennungsjahr'ın gerçekten yaşandığını sorar ve kararını (Scheidungsbeschluss) sözlü olarak açıklar. Her iki tarafın da duruşmada bizzat hazır bulunması zorunludur; sadece avukatla temsil yeterli değildir. Karar, taraflara tebliğ edildikten bir ay sonra kesinleşir (rechtskräftig); bu tarihten önce temyiz (Beschwerde) hakkı saklıdır.

Scheidung Maliyetleri: Ne Kadar Tutar?

Almanya'da boşanma masrafları iki kalemden oluşur: mahkeme masrafları (Gerichtskosten) ve avukat masrafları (Anwaltskosten). Her ikisi de tarafların "Verfahrenswert" adı verilen dava değerine göre hesaplanır; bu değer çiftin net aylık gelirinin toplamının üç katı esas alınarak belirlenir ve varsa mal varlığı ile Versorgungsausgleich için de ek tutarlar eklenir. Aşağıdaki tablo örnek bir 15.000 Euro'luk dava değeri üzerinden yaklaşık maliyetleri göstermektedir; kesin rakamlar her davanın kendi koşullarına göre değişir.

Geliri düşük olan veya hiç geliri bulunmayan taraflar, mahkemeye Verfahrenskostenhilfe (dava masraf yardımı, Türkçedeki adli yardıma benzer bir devlet desteği) başvurusunda bulunabilir. Onaylanması halinde devlet, tarafın masraflarını kısmen veya tamamen üstlenir; gelir durumuna göre bu tutar sonradan taksitler halinde geri ödenebilir de. Başvuru için son üç aylık maaş bordroları, kira sözleşmesi ve banka hesap özetleri gibi belgeler istenir.

Avukat ücretleri Almanya'da serbestçe pazarlık edilen bir hizmet değil, RVG (Rechtsanwaltsvergütungsgesetz - Avukatlık Ücret Tarifesi Kanunu) adlı kanunla belirlenen sabit bir tarifeye göre hesaplanır. Bu nedenle aynı dava değerine sahip iki farklı avukatın ücreti neredeyse aynı çıkar; fiyat üzerinden avukat karşılaştırması yapmak genellikle anlamsızdır, bunun yerine tecrübe ve iletişim kalitesine bakmak daha faydalıdır. Dava değeri (Verfahrenswert) ne kadar yüksekse ücret de o oranda artar; bu yüzden mal paylaşımı veya nafaka talebini boşanma davasına dahil etmek, dava değerini ve dolayısıyla toplam maliyeti yükseltir. Bazı çiftler bu nedenle mal paylaşımı gibi konuları boşanmadan ayrı, sonradan görüşmeyi tercih eder.

Sorgerecht: Boşanma Sonrası Velayet Nasıl Belirlenir?

Almanya'da evli çiftlerin çocukları üzerindeki Sorgerecht (velayet) hakkı, boşanmadan bağımsız olarak varsayılan kural gereği her iki ebeveynde de ortak kalır (gemeinsames Sorgerecht). Bu, Türk hukukundaki "velayetin bir tarafa verilmesi" alışkanlığından farklı bir yaklaşımdır: Alman mahkemesi, aksi yönde ciddi bir gerekçe olmadıkça velayeti tek bir ebeveyne vermez.

Personensorge ve Vermögenssorge Ayrımı

Velayet hukuki olarak iki alt başlığa ayrılır: Personensorge (kişisel bakım - eğitim, sağlık, ikametgah belirleme) ve Vermögenssorge (çocuğun mal varlığının yönetimi). Günlük hayata ilişkin kararları (yatma saati, günlük beslenme, doktor randevusu gibi) çocuğun yaşadığı evdeki ebeveyn tek başına alabilir. Ancak okul seçimi, din eğitimi, ameliyat gibi önemli kararlarda her iki ebeveynin de onayı gerekir; taraflar anlaşamazsa mahkeme veya Jugendamt (Gençlik Dairesi) devreye girer.

Tek Velayet Ne Zaman Verilir?

Mahkeme, alleiniges Sorgerecht (tek taraflı velayet) kararını yalnızca çocuğun iyiliğinin ciddi şekilde tehlikede olduğu istisnai durumlarda verir: madde bağımlılığı, şiddet, ağır ihmal veya ebeveynler arasındaki iletişimin çocuğun zararına yol açacak kadar bozulmuş olması gibi. Bu talepte bulunan taraf, Jugendamt raporu ve gerekirse psikolojik değerlendirme ile iddiasını desteklemek zorundadır; sadece "anlaşamıyoruz" gerekçesi tek başına yeterli değildir.

Umgangsrecht (Görüşme Hakkı) ve Jugendamt'ın Rolü

Velayeti kimde olursa olsun, çocuğun yanında yaşamayan ebeveynin Umgangsrecht (kişisel ilişki/görüşme hakkı) vardır ve bu hak aynı zamanda çocuğun da hakkı sayılır. Taraflar görüşme takvimi konusunda anlaşamazsa Jugendamt arabuluculuk yapabilir; uzlaşma sağlanamazsa mahkeme resmi bir Umgangsplan (görüşme planı) belirler. On dört yaşın üzerindeki çocukların görüşleri mahkeme tarafından ciddiye alınır; genellikle bu yaştan sonra çocuğun hangi ebeveynle daha çok vakit geçirmek istediği kararlara yansıtılır.

Unterhalt: Çocuk ve Eş Nafakası

Unterhalt (nafaka) Almanya'da iki ayrı başlıkta ele alınır: çocuk nafakası (Kindesunterhalt) ve eş nafakası (Ehegattenunterhalt/Trennungsunterhalt).

Kindesunterhalt ve Düsseldorfer Tabelle

Çocuğun yanında yaşamadığı ebeveyn, çocuk 18 yaşına gelene (bazı durumlarda üniversite bitene) kadar aylık nakdi nafaka öder; yanında yaşayan ebeveyn ise bakım nafakasını (Naturalunterhalt) doğrudan sağlamış sayılır. Ödenecek tutar, ödeyen tarafın net gelirine ve çocuğun yaşına göre Düsseldorfer Tabelle (Düsseldorf Tablosu - Alman mahkemelerinin nafaka hesaplamasında referans aldığı, yasal bağlayıcılığı olmayan ama fiilen standart kabul edilen tablo) üzerinden belirlenir. 2026 itibarıyla asgari çocuk nafakası yaklaşık şu şekildedir:

Bu rakamlar ödeme yapan ebeveynin gelirine göre değişen dokuz gelir grubundan en düşüğüne aittir; gelir arttıkça nafaka tutarı da kademeli olarak yükselir. Ayrıca aylık çocuk parasının (Kindergeld) yarısı, hesaplanan nafaka tutarından mahsup edilir. Nafaka ödeyen tarafın kendi geçimini sağlayabilmesi için yasal bir asgari yaşam payı (Selbstbehat) korunur; 2026 itibarıyla çalışan bir ebeveyn için bu tutar yaklaşık 1.450 Euro'dur ve bu miktarın altına düşecek şekilde nafaka talep edilemez.

Ehegattenunterhalt: Eş Nafakası

Eş nafakası, Düsseldorfer Tabelle gibi sabit bir tabloya değil, tarafların "bereinigtes Nettoeinkommen" (düzeltilmiş net gelir) farkına dayanır ve her dosyada ayrı hesaplanır. Trennungsjahr süresince (boşanma kesinleşene kadar) düşük gelirli taraf Trennungsunterhalt talep edebilir; bu, evlilik sırasındaki yaşam standardının korunmasını amaçlar. Boşanma kesinleştikten sonraki nafaka (nachehelicher Unterhalt) ise daha sınırlıdır ve genellikle küçük çocuğu olan, yaşlı veya sağlık sorunu nedeniyle çalışamayan taraflara belirli bir süre için tanınır; Alman hukuku, boşanmış eşin kendi geçimini sağlaması ilkesini (Eigenverantwortung) esas alır.

Yabancı Uyruklular İçin Özel Durumlar: Türk Vatandaşları Nasıl Boşanır?

Almanya'da yaşayan ve en az bir tarafı Türk vatandaşı olan çiftler için iki önemli soru öne çıkar: hangi ülkenin hukuku uygulanacak ve Alman mahkemesinin kararı Türkiye'de geçerli olacak mı?

Hangi Hukuk Uygulanır? Rom III Tüzüğü

2012'den bu yana yürürlükte olan AB Rom III Tüzüğü, Almanya'da açılan boşanma davalarında hangi ülkenin maddi hukukunun uygulanacağını belirler. Taraflar önceden noter huzurunda bir hukuk seçimi yapmamışsa sıralama şöyle işler: önce eşlerin ortak mutat mesken sahibi olduğu ülkenin hukuku (genellikle Almanya'da yaşayan bir çift için bu Alman hukukudur), bu yoksa son ortak mutat meskenin hukuku, bu da yoksa davanın açıldığı anda ortak vatandaşlığın ait olduğu hukuk (örneğin her iki taraf da Türk vatandaşıysa Türk hukuku gündeme gelebilir), hiçbiri yoksa davanın görüldüğü mahkemenin (Almanya'nın) hukuku uygulanır. Pratikte Almanya'da uzun süredir yaşayan Türk çiftlerin çoğu için uygulanan hukuk Alman hukukudur, ancak her iki tarafın da Türk vatandaşı olduğu ve ortak yaşam merkezi tartışmalı olan davalarda Türk hukukunun uygulanması gündeme gelebilir; bu noktada avukatla birlikte doğru stratejiyi belirlemek önemlidir.

Alman Boşanma Kararının Türkiye'de Tanınması

Almanya'da alınan bir Scheidungsbeschluss, Türkiye'de otomatik olarak geçerli sayılmaz. Türk hukuku bakımından geçerlilik kazanması için iki yol vardır. Birincisi, eski eş Türk vatandaşı değilse, karar kesinleşme şerhi ve apostil ile birlikte yeminli tercüme edilerek doğrudan Türkiye'deki nüfus müdürlüğüne veya ilgili konsolosluğa idari tescil için sunulabilir; bu yol, 2020 yılında Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda yapılan değişiklikle basitleştirilmiştir. İkincisi ve daha sık karşılaşılan durum, eski eşin de Türk vatandaşı olmasıdır; bu durumda Türkiye'de bir tanıma-tenfiz davası (Anerkennungsklage) açılması gerekir. Bu davada Türk mahkemesi, Alman kararının Türk kamu düzenine aykırı olmadığını teyit eder ve kararı Türk nüfus kayıtlarına işlenmek üzere onaylar. Bu işlem tamamlanmadan kişi Türkiye nüfus kayıtlarında hâlâ evli görünmeye devam eder; bu da yeniden evlenme, miras paylaşımı ve resmi işlemlerde ciddi sorunlara yol açabilir.

Boşanmanın Oturum İzni ve Aile Birleşimine Etkisi

Oturum izni eşe bağlı olarak (Ehegattennachzug) verilmiş Türk vatandaşları için boşanma, ikamet statüsü açısından da kritik bir dönüm noktasıdır. Genel kural olarak, aile birleşimi yoluyla alınan oturum izni en az üç yıl sürmüş bir evlilik sonrası boşanma halinde bağımsız bir oturum hakkına (eigenständiges Aufenthaltsrecht) dönüşebilir; bu konudaki güncel oturum ve çalışma izni şartlarını Almanya vizesi ve aile birleşimi rehberimizde detaylı olarak inceleyebilirsiniz. Üç yıldan kısa süren evliliklerde ise durum daha karmaşıktır; şiddet mağduriyeti, çocuğun velayeti veya "özel zorluk" (besondere Härte) hallerinde istisnai olarak bağımsız oturum izni tanınabilir, ancak bu her zaman garanti değildir ve Yabancılar Dairesi'nin (Ausländerbehörde) değerlendirmesine bağlıdır. Bu nedenle boşanma sürecine girmeden önce bir göçmenlik avukatına da danışmak, ikamet statüsünü kaybetme riskini önceden görmek açısından önemlidir.

Almanya'daki hukuk sisteminin bu denli detaylı ve çok katmanlı işlemesi aslında ülkenin genel idari yapısıyla da uyumludur; nitekim Almanya hakkında pek çok kişinin bilmediği idari ve kültürel ayrıntıyı Almanya hakkında ilginç bilgiler yazımızda bulabilirsiniz.

Boşanma Sonrasında Yapılması Gereken İdari İşlemler

Scheidungsbeschluss kesinleştikten sonra iş bitmiş sayılmaz; Almanya'daki idari yapı, boşanan çiftlerin birkaç önemli kaydı güncellemesini bekler. Bu adımların çoğu ihmal edildiğinde, aylar sonra vergi dairesinden veya sigorta şirketinden beklenmedik bir yazı gelmesiyle fark edilir.

Steuerklasse (Vergi Sınıfı) Değişikliği

Evli çiftler genellikle 3/5 veya 4/4 vergi sınıfı kombinasyonuyla vergilendirilir; boşanmanın kesinleştiği yılın sonundan itibaren her iki taraf da otomatik olarak Steuerklasse 1'e (bekar) geçer, çocuğu olan ve tek başına bakım üstlenen taraf ise daha avantajlı olan Steuerklasse 2'ye (Alleinerziehende) başvurabilir. Bu değişiklik Finanzamt'a (vergi dairesi) ayrıca bir dilekçe ile bildirilmelidir; aksi halde maaştan kesilen vergi miktarı yanlış hesaplanmaya devam edebilir.

Sağlık Sigortası ve Diğer Kayıtlar

Eşinin yasal sağlık sigortası (gesetzliche Krankenversicherung) üzerinden aile üyesi olarak ücretsiz sigortalı olan taraf (familienversichert), boşanma kesinleştiğinde bu statüyü kaybeder ve kendi adına ya çalışıyorsa işvereni üzerinden ya da bağımsız olarak sigorta yaptırmak zorunda kalır; bu geçiş süresi genellikle sınırlıdır, bu yüzden erken planlama önemlidir. Ayrıca banka hesapları (ortak hesap varsa), kira sözleşmesi, araç sigortası, vasiyetname ve varsa Patientenverfügung (sağlık vekaletnamesi) gibi belgelerin de gözden geçirilip güncellenmesi tavsiye edilir. Soyadını değiştiren taraf için kimlik, pasaport ve ehliyet gibi resmi belgelerin yenilenmesi de bu sürecin bir parçasıdır.

Boşanma Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Almanya'da boşanma davası açan Türk vatandaşlarının sıkça düştüğü hatalardan biri, Trennungsjahr süresinin başlangıç tarihini belgelememektir; ayrılığın tam olarak ne zaman başladığı ispatlanamazsa dava süreci uzayabilir. İkinci yaygın hata, Versorgungsausgleich için istenen emeklilik bilgi formlarını geç doldurmaktır; bu formlar geciktikçe dava da o kadar uzar. Üçüncü önemli hata ise Alman boşanma kararının Türkiye'de otomatik geçerli olacağını düşünüp tanıma-tenfiz sürecini ihmal etmektir; bu durum yıllar sonra miras veya yeniden evlilik gibi konularda ciddi hukuki sorunlara yol açabilir. Son olarak, birçok kişi avukat masraflarından kaçınmak için gerekli belgeleri kendi başına toplamaya çalışır; oysa yanlış veya eksik belge ile açılan dosyalar mahkeme tarafından defalarca iade edilerek süreci aylarca geciktirebilir.

Sık Sorulan Sorular

Almanya'da avukatsız boşanma davası açılabilir mi?

Hayır. Alman hukukunda boşanma dilekçesini mahkemeye sunabilecek tek yetkili kişi bir avukattır (Anwaltszwang). Anlaşmalı boşanmalarda masrafları paylaşmak isteyen çiftler genellikle tek avukat tutar, ancak bu avukat yalnızca dilekçeyi veren tarafı temsil edebilir.

Trennungsjahr dolmadan boşanma davası açılabilir mi?

Kural olarak hayır; mahkeme bir yıllık ayrılık süresi dolmadan dosyayı işleme almaz. İstisna, şiddet, ağır bağımlılık veya ihanet sonrası ciddi güven kaybı gibi "Härtefall" (ağır mağduriyet) sayılan istisnai durumlardır; bu durumlarda avukat mahkemeden erken işlem talep edebilir.

Anlaşmalı boşanma ortalama ne kadar sürer?

Trennungsjahr'ın bitiminden sonra dilekçenin sunulmasıyla birlikte anlaşmalı bir boşanma genellikle 3-6 ay içinde sonuçlanır. Süreyi en çok uzatan etken, Rentenversicherungsträger'den (emeklilik sigortası kurumlarından) gelen bilgilerin beklendiği Versorgungsausgleich aşamasıdır. Çekişmeli davalarda, özellikle velayet veya mal paylaşımı ihtilafı varsa, süreç bir yılı aşabilir.

Boşanma sonrası soyadı otomatik olarak eski haline döner mi?

Hayır, otomatik değildir. Evlilik sırasında alınan soyadı, taraf ayrıca bir beyanla eski soyadına dönmek istediğini bildirmediği sürece geçerliliğini korur. Soyadı değişikliği, boşanma kararı kesinleştikten sonra Standesamt'a (nüfus/medeni durum dairesi) yazılı beyanla yapılır.

Almanya'da alınan boşanma kararı Türkiye'de kendiliğinden geçerli olur mu?

Hayır. Türk hukuku açısından geçerlilik kazanması için ya idari tescil (eski eş Türk vatandaşı değilse, apostilli ve tercümeli kararla nüfus müdürlüğüne başvurarak) ya da tanıma-tenfiz davası (her iki taraf da Türk vatandaşıysa) yoluyla ayrıca işlem yapılması gerekir. Bu işlem yapılmadan kişi Türkiye nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam eder.

Düşük gelirli biri boşanma masraflarını karşılayamazsa ne yapabilir?

Gelir ve mal varlığı yetersiz olan taraflar, mahkemeden Verfahrenskostenhilfe (dava masraf yardımı) talep edebilir. Onaylanması halinde devlet avukat ve mahkeme masraflarını kısmen veya tamamen karşılar; gelir durumuna göre bu destek daha sonra taksitler halinde geri ödenmesi gereken bir kredi niteliğinde de olabilir.

Trennungsjahr sırasında çocuk kiminle kalır?

Boşanma kesinleşmeden önceki ayrılık döneminde velayet hâlâ ortak olmaya devam eder, ancak taraflar çocuğun hangi ebeveynin yanında yaşayacağı (Aufenthaltsbestimmung) konusunda anlaşmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa, taraflardan biri mahkemeden geçici bir düzenleme (einstweilige Anordnung) talep edebilir; mahkeme bu kararı verirken Jugendamt'ın görüşünü ve mümkünse çocuğun kendi tercihini de dikkate alır. Bu geçici düzenleme, esas boşanma davasındaki nihai velayet kararını otomatik olarak belirlemez, ancak fiilen oluşan düzenin sürdürülmesi eğilimi mahkeme kararlarında sıkça görülür.